“Vaksin mana yang wajib? Yang mana pilihan? Anak saya dah tertinggal satu dos — macam mana?” Ini antara soalan yang paling kerap kami terima daripada ibu bapa. Panduan ini merumuskan jadual rasmi Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) dan vaksin tambahan yang disyorkan oleh pakar kanak-kanak, dalam bahasa yang mudah.
“Vaksin wajib” dan “vaksin tambahan” — apa bezanya?
Vaksin wajib ialah panggilan biasa untuk vaksin dalam Jadual Imunisasi Kebangsaan. Vaksin ini diberikan percuma kepada warganegara di klinik kesihatan kerajaan, dan melindungi anak daripada 13 penyakit berbahaya. Walaupun undang-undang tidak memaksa, vaksin ini amat disyorkan untuk semua kanak-kanak, dan rekodnya biasanya diminta semasa pendaftaran sekolah.
Vaksin tambahan (vaksin pilihan) pula melindungi daripada penyakit yang biasa berlaku tetapi belum dimasukkan ke dalam jadual percuma kerajaan — contohnya rotavirus, influenza dan cacar air. Vaksin ini disyorkan oleh pakar kanak-kanak dan boleh diambil di klinik atau hospital swasta dengan bayaran.
Jadual Imunisasi Kebangsaan (vaksin wajib)
Berdasarkan jadual rasmi KKM, kemas kini Ogos 2023:
| Umur | Vaksin |
|---|---|
| Baru lahir | BCG (dos tunggal) · Hepatitis B (dos lahir) |
| 2 bulan | 6 serangkai DTaP-IPV-HepB-Hib — dos 1 |
| 3 bulan | 6 serangkai — dos 2 |
| 4 bulan | Pneumokokal (PCV) — dos 1 |
| 5 bulan | 6 serangkai — dos 3 |
| 6 bulan | Pneumokokal (PCV) — dos 2Sabah sahaja: vaksin campak (measles) |
| 9 bulan | MMR — dos 1Sarawak sahaja: JE dos 1 |
| 12 bulan | MMR — dos 2 |
| 15 bulan | Pneumokokal (PCV) — dos penggalak |
| 18 bulan | 6 serangkai — dos penggalak |
| 21 bulan | Sarawak sahaja: JE dos penggalak |
| 7 tahun | DT (difteria, tetanus) — dos penggalak |
| 13 tahun | HPV — 1 dos (murid perempuan) |
| 15 tahun | TT (tetanus) — dos penggalak |
Vaksin 6 serangkai itu apa?
Satu suntikan yang melindungi daripada enam penyakit: difteria, tetanus (kancing gigi), pertusis (batuk kokol), polio, hepatitis B dan Haemophilus influenzae jenis B. Sebab itu bayi hari ini menerima lebih sedikit suntikan berbanding dahulu.
Penyakit yang dicegah
Tuberkulosis, hepatitis B, difteria, tetanus, batuk kokol, polio, jangkitan Hib, campak, beguk, rubela, penyakit pneumokokal, Japanese encephalitis (Sarawak) dan kanser serviks akibat HPV.
Vaksin tambahan yang disyorkan
Berdasarkan jadual vaksin tambahan Immunise4Life — inisiatif bersama KKM, Persatuan Pediatrik Malaysia dan MSIDC:
| Vaksin | Bila & berapa dos |
|---|---|
| RotavirusCirit-birit teruk pada bayi | Mula seawal 6 minggu. 2 atau 3 dos (ubat titis mulut), selang 4 minggu. Perlu dilengkapkan semasa bayi masih kecil — tanya doktor had umur untuk jenama yang digunakan. |
| Influenza | Dari umur 6 bulan. Kali pertama (bawah 9 tahun): 2 dos selang 1 bulan. Selepas itu 1 dos setiap tahun. |
| Cacar air (varicella) | Dari umur 12 bulan. 2 dos, selang sekurang-kurangnya 3 bulan. |
| Hepatitis A | Dari umur 12 bulan. 2 dos, selang 6 bulan. |
| Meningokokal | Dari umur 2 bulan. 1 atau 2 dos, bergantung kepada umur dan jenama. Diperlukan untuk jemaah Haji dan Umrah. |
| Denggi | Dari umur 4 tahun. 2 dos, selang 3 bulan. |
| COVID-19 | Amat disyorkan untuk kanak-kanak 5 tahun ke atas yang mempunyai penyakit kronik atau sistem imun yang lemah. |
Boleh ambil vaksin jadual KKM di klinik swasta?
Boleh. Vaksin dalam jadual kebangsaan percuma di klinik kesihatan kerajaan, tetapi ramai ibu bapa memilih klinik swasta kerana waktu yang lebih fleksibel — termasuk malam dan hujung minggu. Di klinik swasta vaksin ini berbayar. Yang penting: bawa buku rekod kesihatan anak supaya setiap dos direkodkan di tempat yang sama.
Anak tertinggal dos — perlu mula semula?
Tidak perlu mula semula. Dos yang telah diambil tetap dikira. Bawa buku rekod, dan doktor akan merancang jadual susulan (catch-up) mengikut umur anak dan dos yang tertinggal. Lebih cepat dilengkapkan, lebih cepat anak dilindungi.
Bila vaksin perlu ditangguhkan?
- Anak demam tinggi atau sakit teruk — tangguh sehingga pulih
- Pernah mengalami reaksi alahan teruk selepas dos sebelumnya atau terhadap kandungan vaksin — beritahu doktor
- Anak mempunyai masalah sistem imun atau sedang menjalani rawatan yang melemahkan imun — sesetengah vaksin hidup perlu dielakkan
Selesema ringan, batuk sedikit atau cirit-birit ringan tanpa demam biasanya bukan sebab untuk menangguhkan vaksin. Doktor akan memeriksa anak dahulu sebelum suntikan.
Selepas vaksin: apa yang biasa, bila perlu risau
Kesan sampingan yang biasa dan ringan, selalunya hilang dalam sehari dua:
- Demam ringan
- Sakit, merah atau bengkak sedikit di tempat suntikan
- Meragam atau lebih banyak tidur
Beri anak minum atau menyusu seperti biasa, pakaikan baju yang selesa, dan beri ubat demam mengikut dos yang dinasihatkan doktor jika perlu.
Jumpa doktor segera jika anak demam tinggi atau demam berpanjangan, menangis tanpa henti, bengkak yang besar di tempat suntikan, lembik atau sukar dikejutkan, atau menunjukkan tanda alahan seperti ruam seluruh badan, bengkak muka atau sukar bernafas.
Vaksin kanak-kanak di Klinik NurCahaya
Harga untuk pesakit bayar sendiri setakat September 2026, tertakluk kepada stok:
| Vaksin | Dari |
|---|---|
| 6 serangkai (DTaP-IPV-Hib-HepB) | RM280 |
| Pneumokokal 13-valen | RM220 |
| MMR | RM120 |
| Rotavirus (oral) | RM150 |
| Cacar air (varicella) | RM180 |
| Influenza (4 strain) | RM80 |
| Hepatitis A | RM180 |
| Meningokokal ACWY | RM250 |
| Tifoid | RM100 |
| Tdap penggalak (kanak-kanak lebih besar) | RM120 |
Stok vaksin berubah dari semasa ke semasa. Semak stok terkini dalam aplikasi Klinik NurCahaya, atau tanya kami di WhatsApp sebelum datang. Klinik buka 8:00 pagi hingga 7:00 pagi setiap hari — sesuai untuk ibu bapa yang bekerja.
Ketersediaan vaksin
Terus dari stok klinik kami. Stok berubah — WhatsApp kami untuk tempah.
- 6 serangkai (DTaP-IPV-Hib-HepB)
- Pneumokokal 13-valen
- MMR
- Rotavirus (oral)
- Cacar air (Varicella)
- Influenza (4 strain)
- Hepatitis A
- Meningokokal ACWY
- Tifoid
Stok dipaparkan sebagai rujukan dan boleh berubah pada bila-bila masa. Harga ada di halaman Harga.
Tanya stok di WhatsAppSoalan lazim
Adakah vaksin benar-benar wajib di Malaysia?
Undang-undang tidak memaksa, tetapi vaksin dalam Jadual Imunisasi Kebangsaan amat disyorkan untuk semua kanak-kanak dan diberikan percuma kepada warganegara di klinik kesihatan kerajaan. Rekod imunisasi biasanya diminta semasa pendaftaran sekolah.
Anak saya tertinggal dos. Perlu mula dari awal?
Tidak. Dos yang telah diambil tetap dikira. Bawa buku rekod kesihatan anak dan doktor akan merancang jadual susulan mengikut umur dan dos yang tertinggal.
Bolehkah beberapa vaksin diberi serentak?
Boleh. Memberi beberapa vaksin pada lawatan yang sama adalah amalan biasa dan selamat, dan mengurangkan bilangan lawatan. Doktor akan menasihati kombinasi yang sesuai untuk anak anda.
Anak selesema. Boleh ke ambil vaksin?
Selesema ringan tanpa demam biasanya tidak menghalang vaksinasi. Jika anak demam tinggi atau sakit teruk, vaksin ditangguhkan sehingga pulih. Doktor akan memeriksa anak dahulu.
Vaksin tambahan mana yang patut diutamakan?
Ia bergantung kepada umur dan keadaan anak. Rotavirus perlu diambil semasa bayi masih kecil kerana ada had umur, manakala influenza diambil setiap tahun. Bincang dengan doktor untuk keutamaan yang sesuai bagi anak anda.
Rujukan
- Kementerian Kesihatan Malaysia. Jadual Imunisasi Kebangsaan (kemas kini Ogos 2023). Info Sihat, Bahagian Pendidikan Kesihatan
- Immunise4Life (Kementerian Kesihatan Malaysia, Persatuan Pediatrik Malaysia, Malaysian Society of Infectious Diseases & Chemotherapy). Additional Vaccines Schedule
- Immunise4Life. The Malaysian National Immunisation Programme (NIP)
Artikel ini ialah maklumat umum dan tidak menggantikan pemeriksaan doktor. Penafian Perubatan